Een ambitie die AI-werk veronderstelt, verplaatst niet alleen taken. Ze verplaatst ook verantwoordelijkheid: voor een beslissing, voor een advies, voor een handtekening die er niet meer door een mens onder staat. Die verplaatsing is niet overal even ver. In het ene bedrijf beoordeelt AI vandaag al een deel van de aanvragen en tekent een mens alleen de uitzonderingen af. In het andere bedrijf ligt hetzelfde proces nog volledig bij mensen, niet omdat het niet zou kunnen, maar omdat niemand heeft vastgelegd wie aansprakelijk is als het misgaat. Dat verschil is precies waar deze poort naar vraagt.
De juridische gate vraagt niet of AI mag worden ingezet. Dat mag vrijwel altijd, binnen grenzen. De vraag is scherper: voor de taken die u wilt verplaatsen, wie is aansprakelijk, wie moet toestemming geven, en welk bewijs moet u kunnen tonen als iemand achteraf vraagt hoe een besluit is genomen. Dat valt in de drie categorieën die door de hele ambitietoets lopen. Waar AI de taak zelfstandig overneemt, moet vastliggen wie voor het resultaat instaat. Waar een mens goedkeurt of afkeurt met reden, moet die reden traceerbaar zijn. Waar het mensenwerk blijft, is de vraag simpelweg niet aan de orde.
Geen goed gevoel, geen juridisch advies dat "het waarschijnlijk wel goed komt". Bewijs is hier concreet: een overzicht per taak van wie welk besluit mag nemen en op basis van welke onderbouwing, een vastgelegde uitleg van hoe een AI-uitkomst tot stand komt voor de taken waar dat wettelijk gevraagd kan worden, en een aansprakelijkheidsverdeling die niet pas ontstaat als er al een klacht ligt. Ontbreekt dat overzicht, dan is de poort niet gehaald, ook al werkt de techniek prima. Gereedheid en werking zijn twee verschillende vragen; deze poort gaat over de eerste.
Deze toets raakt bewust niet aan personeelsbeslissingen. Of en hoe capaciteit die vrijkomt wordt herverdeeld, is aan de werkgever, met de eigen wettelijke vereisten die daarbij horen. Wat hier wordt getoetst is smaller: is de juridische inrichting van het werk zelf op orde voordat het verplaatst.
Bedrijven die deze poort al gehaald hebben, hebben doorgaans één ding gemeen: ze hebben de aansprakelijkheidsvraag per taak beantwoord voordat ze de taak verplaatsten, niet erna. Bedrijven waar dit nog openligt, hebben vaak wel de techniek staan en wel de ambitie geformuleerd, maar de vertaling naar wie waarvoor instaat is blijven liggen bij de afdeling die daar nu net niet de eigenaar van is. Dat is geen kwestie van goede of slechte wil. Het is een kwestie van of de ambitie is opgesplitst in taken met een eigenaar, of dat ze op het niveau van een visie is blijven hangen. Het verschil tussen een doel en een ambitie verklaart waarom die opsplitsing meestal ontbreekt: een ambitie klinkt concreet maar wordt pas toetsbaar op het niveau van een taak.
Als deze poort niet gehaald wordt, zijn er drie routes, en geen ervan is een gepasseerd station. De eerste is de aansprakelijkheidsvraag alsnog beantwoorden voordat u verder gaat: wie tekent, wie legt uit, wie draagt het risico. De tweede is de ambitie zelf aanpassen naar een vorm waarin AI wel deels meewerkt maar de eindbeslissing bij een mens blijft, met een vastgelegde reden bij elke afkeuring. De derde is de taak voorlopig laten waar ze is, mensenwerk, tot de juridische inrichting is uitgewerkt. Geen van de drie is een verlies. Een ambitie die nu niet slaagt op deze poort, kan over een kwartaal wel slagen, als het werk aan aansprakelijkheid en toestemming in die tijd is gedaan.
De uitkomst hangt overigens vaak samen met andere poorten. Een organisatie die niet weet of haar data goed genoeg is voor AI loopt tegen dezelfde traceerbaarheidsvraag aan als de juridische poort: zonder herleidbare data is er ook geen herleidbaar besluit. En een ambitie die op de juridische gate wringt, wringt vaak ook bij de vraag of afdelingsdoelen elkaar niet tegenwerken, omdat compliance en operatie dan met verschillende definities van "klaar" werken.
Al deze poorten, ook de juridische, veronderstellen dat u weet welke taken het over gaat. Welk werk in uw bedrijf werkelijk door AI is over te nemen, met welke mate van toezicht, wordt met de werkscan van FTE TO AI per taak in kaart gebracht, en dat is de basis waarop de juridische vraag pas concreet te beantwoorden is.
Deze pagina beschrijft de vraag, niet het antwoord voor uw situatie. Voor een eerste beeld waar u het verst en het minst ver bent, is er een gratis gereedheidscheck: acht korte vragen, één per dimensie, met een beeld waar de aansprakelijkheidsvraag al beantwoord is en waar niet. Ook nuttig is te bekijken of leveranciers juridisch en operationeel meekunnen, want een deel van de aansprakelijkheid ligt vaak buiten uw eigen organisatie. De volledige ambitietoets, met alle vier lagen en acht dimensies, is in aanbouw.
Vertel wat u wilt bereiken, dan kijken we samen wat daarvoor moet staan.
Antwoorden komen uit de kennisbank van deze site. Geen advies op maat, en geen scan van uw bedrijf.